Aklınızda Bulunsun

Kaktüslerden Tohum Kapsülü Ayırmak -2-

Kaktüslerin bazı cinslerinde (Echinopsis, Cereis, Ferocactus vb) oluşan tohum kapsüllerinin bitkiden ayrılması için kuruması/olgunlaşması beklenirken Mammillaria, Melocactus gibi cinslerde ise olgunlaşma, bitkinin geliştirdiği üreme ve türünü devam ettirebilme stratejisi gereği, tohum kapsülünün kırmızı renk alması ile tamamlanır.

Diğer türlerden daha küçük ve yumuşak olan bu kapsüller bitkinin çiçek açmasının hemen ardından değil bir kaç ay sonra ortaya çıkarlar. Bu tür kapsüller örneğin Mammilaialarda bitki üzerinde uzun süre (3-5 ay) kalabilirken Melokaktüs kapsüllerinin bitki üzerindeki ömürleri görece daha kısadır. 

Bu tür tohum kapsüllerden tohum almak için kapsüllerin kuruması beklenmez. Aksi halde tohumlar kuruyan kapsülle birlikte çoğunlukla yitip gideceklerdir.

Bitkiden ayrılan kapsüller bir bıçakla kesildikten sonra içinden çıkan tohumlar kurutulup ekim zamanına kadar kuru ve karanlık bir ortamda saklanabilirler.
Son olarak, Lithops gibi bazı türlerin dışında, tohumların en geç, alındıkları zamanı takip eden bir yıl içinde ekilmelerinde fayda vardır. Aksi halde gerektiğinden fazla kuruyan tohumlar canlılıklarını yitireceklerinden, tohumların çimlenme oranı düşecektir.

Aklınızda Bulunsun

Kaktüslerden Tohum Kapsülü Ayırmak -1-

Kaktüslerin pek çok cinsinde (Echinopsis, Cereus, Ferocactus ve daha pek çok cinste) tohumlar, tozlaşma gerçekleşmişse, çiçek açmasının hemen ardından çiçeğin bitkiye bağlandığı yerde ortaya çıkan bir kapsülde oluşurlar. Kapsülün büyüklüğü bitkinin cinsine ve türüne göre farklılık gösterir. Bu türlerde oluşan kapsüldeki tohumların olgunluğa ulaşmaları için zamana gereksinimleri vardır. Kapsüller erken kopartıldıkları takdirde tohumların ya henüz oluşamadıkları ya da embriyonik gelişimlerini tamamlayamadıkları görülür. Embriyonik gelişimini tamamlamamış tohumlardan verim almak mümkün değildir. 

Çoğu ilkbahar ve yaz aylarında çiçek açan kaktüslerin tohumları genellikle sonbaharda olgunluğa ulaşırlar. Ayrıca kapsüllerin bitkiden ayrılmaları için en doğru zamanı onları gözlemleyerek de anlayabiliriz.

Olgunlaşan kapsüller kuruma eğilimi gösterir. Yanı sıra tok, sert ve dolgun bir görüntü alan kapsüller Ferocactus, Echinopsis  gibi bazı cinslerde yeşilken de olgunluğa ulaşmış olurlar.

Kuru olarak koparttığımız tohum kapsüllerini elimizle parçaladığımızda tohumlar etrafa yayılırken kabuğu kurumamış kapsülleri bir bıçak yardımıyla yarıp tohumları kapsülden ayırdıktan sonra gölge bir yerde kurumaya bırakmamız gerekir.

Kuruyan tohumları ışık almayacak ve kuru bir ortamda genel ekim zamanı olan ilkbahar aylarına kadar saklayabiliriz.

Bu konudaki diğer ipuçlarımız sonraki yazılara:)

Aklınızda Bulunsun

Çiçeklenen bitkilerinizden tohum elde etmek için...

Kaktüs ve sukkulentlerinizden tohum elde edip tohumdan yetiştirmek istiyorsanız, bitkilerinizin çiçeklenme dönemlerinde döllenmeye gereksinimleri olduğunu unutmayınız. Açık alanda yetiştirilen bitkiler için bu döllenme arı, sinek, rüzgar gibi (türden türe farklılıklar göstererek) doğal tozlama aracılarıyla sağlanır. Ancak sera, oda vb iç mekanlarda yetiştirdiğiniz bitkilerin çoğunlukla böyle bir şansı olmaz. Dolayısıyla bitkileriniz çiçek açsa da tohuma dönemez, dolayısıyla da tohum kesesi ya da kapsülü oluşturamazlar.
Bu yüzden onlara yardımcı olmanız gerekir. İçeriye arı ve sinek sokamıyorsanız bu işlem için küçük bir suluboya fırçası ya da kulak pamuğu işinizi görecektir. Bitkinizde açan çiçeğin içine sokup hafir döndürerek yapacağınız işlem çoğunlukla sonuç verir. Benzer şekilde bir fön makinesini soğuk rüzgar etkisi yaratmak için de kullanabilirsiniz. Ancak bu yöntem daha az sonuç vericidir.
Yapay tozlaştırma kendine kısır türlerde yeterli olmaz. Bunun için aynı türün aynı dönemde çiçek açmış bir başka bireyine daha gereksinim vardır.
Yine kullanacağınız suluboya fırçası ya da kulak pamuğunu her iki bitkideki çiçeklerin içinde arka arkaya gezdirirseniz döllenmenin sağlanma olasılığını yükseltirsiniz. (Kendine kısır türlerdeki dişi erkek ayrımları da döllenme de etkili olur)
Tohum elde etmede bir diğer önemli unsur da bazı türlerde bitkilerin farklı gen havuzlarından gelmesidir. Aynı gen havuzundan üremiş clonlardan sonuç alamadığınız takdirde, türler arası tozlamayı deneyebilirsiniz.
Son olarak, tohum kapsüllerinin/keselerinin ne zaman bitkiden ayrılacağı konusu önemlidir. Atlamayınız. (Bir başka yazıya:-)